Günlük hayatımızda temizlik için kullandığımız deterjanlar, aslında düşündüğümüzden çok daha fazlasını bırakıyor olabilir. Temizlediğiniz yüzeyler pırıl pırıl görünse de bu ürünlerin içerdiği bazı kimyasallar, cildinizde, solunum yollarınızda ve hatta vücudunuzda istenmeyen etkiler bırakabilir. Bu yazıda, deterjanlarda yaygın olarak kullanılan altı kimyasalın insan sağlığı üzerindeki doğrudan etkilerini ele alıyoruz.
1. Fosfatlar: Solunum ve Cilt Tahrişi
Fosfatlar, suyu yumuşatmak ve temizlik performansını artırmak için kullanılır. Ancak kumaş ve bulaşık üzerinde kalan fosfat kalıntıları, ciltte tahrişe ve solunum yollarında hassasiyete neden olabilir. Özellikle kapalı ve havalandırması yetersiz alanlarda fosfata maruz kalmak, solunum rahatsızlıklarını tetikleyebilir.
Kaynak: EPA – Fosfatların İnsan Sağlığı Üzerindeki Etkileri
2. Parabenler: Hormon Dengesine Müdahale
Parabenler (metilparaben, propilparaben gibi) ürünlerin raf ömrünü uzatmak için kullanılan koruyuculardır. Ancak yapılan araştırmalar, parabenlerin östrojen hormonunu taklit ederek hormonal dengesizlik, kısırlık sorunları ve meme kanseri riskinin artması gibi sağlık sorunlarına yol açabileceğini göstermektedir.
Kaynak: NIH – Parabenlerin Endokrin Bozucu Etkileri
3. Ftalatlar: Zararsız Görünen Koku Tuzakları
Ftalatlar, deterjanlardaki kokuların uzun süre kalıcı olmasını sağlar. Ancak bu kimyasallar, üreme sağlığı üzerinde olumsuz etkiler, hormonal bozukluklar, düşük sperm sayısı ve astım gibi ciddi sağlık sorunlarıyla ilişkilendirilmiştir. Üstelik genellikle ürün etiketlerinde “parfum” veya “fragrance” gibi belirsiz terimlerle gizlenir.
Kaynak: EWG – Ftalatlar Hakkında Bilgilendirme
4. Formaldehit: Bilinen Bir Kanserojen
Formaldehit, bazı deterjanlarda bakteri üremesini önlemek amacıyla kullanılır. Ancak Dünya Sağlık Örgütü tarafından insan kanserojeni olarak sınıflandırılmıştır. Uzun süreli temas, cilt tahrişi, solunum yolu problemleri ve kanser riski ile ilişkilendirilmektedir.
Kaynak: IARC – Formaldehit Kanser Riski Raporu
5. Klor: Güçlü Ama Zararlı
Klor bazlı ürünler, mikropları öldürme ve beyazlatma konusunda etkilidir. Ancak bu ürünler kullanılırken ortaya çıkan zehirli gazlar, göz yanması, öksürük, nefes darlığı ve akciğer tahrişi gibi sağlık sorunlarına yol açabilir. Özellikle yetersiz havalandırılan alanlarda klor kullanımı astımı kötüleştirebilir.
Kaynak: CDC – Klor Maruziyeti ve Sağlık Etkileri
6. Silikonlar: Cilt Hassasiyeti ve Vücutta Birikim
Silikonlar, genellikle kumaş yumuşatıcı ve bazı sıvı deterjanlarda kullanılır. Kısa vadede düşük riskli görünseler de ciltte tahriş veya alerjik reaksiyonlara neden olabilirler. Ayrıca silikonlar, doğada parçalanması zor maddeler olup uzun vadede vücutta birikebilir.
Kaynak: ChemSec – Silikonların Sağlık ve Çevre Üzerindeki Etkileri
Sonuç: Etiketin Ötesini Görün
Deterjanların sağlığımıza olan bu etkilerini göz önünde bulundurarak, “fosfat içermez”, “paraben içermez”, “ftalat içermez”, “formaldehit içermez” gibi ibareleri taşıyan ürünleri tercih etmeniz sağlığınız için daha güvenli olacaktır.
